Hersteltalent

Info Socratisch Gesprek voor mensen met NAH

Het Socratisch Gesprek over identiteit en zelfregulatie

Inleiding

Stichting Hersteltalent heeft in 2016 dankzij toegekende middelen vanuit het Fonds Samen Sterk zonder Stigma de kans om een onderzoek te doen naar de geldigheid van bestaande en nieuwe theorieën over identiteit en zelfregulatie. Tegelijkertijd wordt in dit jaar gewerkt aan de totstandkoming van een concrete werkvorm/spelvorm. Deze werkvorm moet het denken over identiteit en zelfregulatie op een vriendelijke en laagdrempelige manier zichtbaar en bespreekbaar maken voor een brede doelgroep.

Stigma beïnvloedt de levens van velen mensen met ernstige psychische klachten. Het gaat dan om het stigma dat vanuit de samenleving rust op deze mensen, maar zeker ook om het stigma dat mensen met een psychiatrische aandoening zichzelf toebedelen.

Niet alleen de psychiatrische aandoening bepaalt het (zelf)stigma, maar ook de ervaringen en trauma’s die zich rond de aandoening voordoen. Daarnaast worden de mogelijkheden van mensen met een psychiatrische aandoening beperkt door de ziekte zelf, maar ook doordat hun identiteit vaak ernstig is beïnvloed door de ziekteervaring.

Er zijn aanwijzingen dat een gestigmatiseerde identiteit wel degelijk veranderd en hersteld kan  worden door gericht te werken aan de eigen identiteit. Zeker als dit onder begeleiding gebeurt van mensen die hun eigen ervaring met psychiatrische aandoeningen deskundig inzetten om anderen in hun herstel te ondersteunen. Het werken aan de eigen identiteit en identiteitsveranderingen lijkt van cruciaal belang in het herstelproces van mensen nadat zij een ernstige psychiatrische crisis hebben doorgemaakt.

Socratisch gesprek

Binnen het onderzoeksproject Zelfregulatie en identiteit zal het socratisch gesprek als werkvorm een belangrijke rol spelen. In april en mei vinden een aantal socratische gesprekken plaats met verschillend samengestelde groepen mensen (groepsgrootte: 8 á 10). In deze socratische gesprekken wordt gereflecteerd op de fundamentele kwestie van (zelf)stigma, zelfregulatie en identiteit. Het socratisch gesprek is de klassiek methode die gebruik wordt voor collectief zelfonderzoek.

Irene van de Giessen werkt daarin samen met Klaar Koenraad (Koenraad Zorgadvies). Zowel Van de Giessen als Koenraad hebben een opleiding tot socratisch gespreksleider afgerond. (Respectievelijk bij Hans Bolten Training en Eidoskoop/Jos Kessels).

Het doel van de gesprekken is om aan die ene ervaring van Irene van de Giessen veel meer persoonlijke ervaringen met identiteit, identiteitsverandering, zelfregie en herstel toe te voegen.

Graag zouden we ook een gesprek organiseren met mensen met NAH. Het gaat dan om een groep van ongeveer 6 mensen onder leiding van een van onze gespreksleiders. De onderzoeksvraag zal misschien iets anders worden, maar voor visievorming over herstel en verlies van identiteit is de inbreng van deze speciale groep van grote toegevoegde waarde voor het onderzoeksproject.

Onderzoeksvragen

Filosofische onderzoeksvragen die mogelijk in de dialooggroepen naar boven komen zijn:

  • Waaruit bestaat de identiteit van een mens?
  • Hoe leven wij als mens?
  • Hoe kun je (je)zelf verliezen?
  • Hoe ziet verlies van vertrouwen in jezelf eruit?
  • Waaraan merk je dat je identiteit veranderd is?
  • Kun je je(zelf) ook een beetje verliezen? Terugwinnen?
  • Heb je een keuze als het om (zelf)stigma gaat?
  • Is herstel te leren?
  • Kun je stigma herkennen, zonder uit te leggen of te praten?
  • Hoe bereik ik het tegenovergestelde van identiteitsverlies?
  • Hoe ziet mijn leven eruit als ik het zelf regel?
  • Waaraan herken je dat andere mensen je stigmatiseren?
  • Of hele andere vragen die in het gesprek van dat moment opkomen!

Doel van het socratisch gesprek

Een goed socratisch gesprek verbindt mensen, maakt ruimte en kweekt begrip.

Het schept ruimte voor nieuw denken. Geeft nieuwe woorden aan oude betekenissen, nieuwe betekenissen aan ervaringen, enzovoorts. Met onze gesprekken willen wij gewoonten en systemen proberen te doorbreken en tot nieuwe inzichten komen met elkaar. Socrates was bezig met waarheidsvinding en gezamenlijk onderzoek; hoe zit het nu echt? Wat is hier van belang? Waar draait het om? Wat betekent dit eigenlijk?

De nadruk ligt daardoor automatisch op het ontwikkelen van visie.

Het verschil met bijvoorbeeld een intervisiegesprek  is dat het bij een socratisch gesprek niet gaat om het oplossen van iemands (werk)probleem, of het geven van advies of het komen tot oplossingen. Het gaat er ook niet om een individuele vraag te beantwoorden. Het gaat er om een algemene, voor alle deelnemers relevante, kwestie te analyseren. Om het collectieve zelfonderzoek goed te kunnen uitvoeren koppelde Socrates steeds een algemene vraag aan een concreet voorbeeld, of andersom: een concreet voorbeeld aan een algemene vraag. Met deze aanpak voorkomt Socrates dat het onderzoek blijft steken in abstracties, in algemene uitspraken die leeg en betekenisloos zijn.

Zonder vraag geen focus op onderzoek!

Zonder algemene vraag geen gezamenlijkheid!

Zonder concreet voorbeeld geen vaste voet in de ervaring!

De rol van de voorbeeldgever

De eigen ervaring van de voorbeeldgever is in het socratisch gesprek de basis voor de onderzoeksvraag, niet voor een hulpvraag. De voorbeeldgever is niet zozeer probleemhouder, als wel iemand die zijn ervaring beschikbaar stelt voor een gezamenlijk onderzoek.

Het voorbeeld stelt de andere deelnemers aan het gesprek te reflecteren over dezelfde ervaring en daarmee zichzelf te onderzoeken. Gaandeweg het gesprek komt iedereen op het punt dat hij of zij openheid geeft over zijn eigen voelen, denken en handelen.

Persoonlijk meesterschap

De gesprekken van Socrates vroegen altijd naar de regels, overtuigingen en opvattingen die iemand had over bepaalde kwesties. Maar uiteindelijk liepen de gesprekken ook altijd uit op de vraag wat ‘goed leven’ is. Ofwel: wat persoonlijk meesterschap is en/of excellent handelen. Deze laatste fase in het socratisch gesprek is voor de doelstellingen van het onderzoeksproject Identiteit en zelfregulatie project van Stichting Hersteltalent een heel belangrijke bron van informatie over herstel.

 

  • Stichting Hersteltalent
  • Privacy