‘Mijn woord tegen het mijne’
Soms gebeurt er iets vreemds wanneer je je eigen verhaal terugziet. Alsof iemand een spiegel neerzet waar je jarenlang alleen maar in flarden naar hebt durven kijken. Het overkwam me toen ik bij de première van de film ‘Mijn woord tegen de mijne‘ van Maasja Ooms zat. Ik had de film al eens eerder gezien in een eerdere fase. Maar daar, in de zaal, tussen andere mensen, raakte hij mij ineens diep.
Niet omdat het letterlijk mijn verhaal is, maar omdat iemand erin geslaagd is iets te verbeelden van mijn herstelproces dat voor mij lange tijd bijna niet te vertellen was. De film laat maar kleine stukjes zien, flarden, maar precies daarin herkende ik iets wat ik jarenlang nauwelijks onder woorden heb gebracht.
En dat bracht een merkwaardige emotie met zich mee. Enerzijds dacht ik: ‘Eindelijk. Iemand heeft het zichtbaar gemaakt.’ Anderzijds kwam er ook iets anders op. Twijfel. Niet over de film, maar over mezelf want terwijl ik daar zat, merkte ik dat er een stem in mij begon te fluisteren:
‘Wat gebeurde daar eigenlijk toen?’
‘Was dat wel goed?’
‘Was het niet dit? Of dat?’
‘Was het geen vorm van dit of dat label dat je er tegenwoordig op kunt plakken?’
En dat vond ik misschien nog wel het meest confronterende moment want feitelijk weet ik: mijn leven heb ik mede te danken aan mijn pleegvader. In een tijd waarin er nauwelijks therapie beschikbaar was en waar wachtlijsten eindeloos waren en sommige vormen van hulp simpelweg nog niet bestonden besloot hij zelf verantwoordelijkheid te nemen. Hij zocht en probeerde met het handboek Voice Dialogue. Hij was er. En nu zie ik, jaren later, iets van dat proces terug op het scherm.
Misschien begrijp ik daardoor ook beter waarom we er toen zo weinig over spraken en er nauwelijks woorden voor hadden. Sommige ervaringen laten zich niet makkelijk uitleggen zonder dat anderen er onmiddellijk een oordeel over hebben. Misschien is dat wel één van de redenen dat ik lang zo terughoudend ben geweest om gedetailleerd over mijn herstel te praten. Omdat ik wist: zodra je het vertelt, gaan mensen het duiden. Labelen. In categorieën plaatsen.
En ergens is dat ook begrijpelijk, maar tegelijkertijd dacht ik tijdens de film nog iets anders. Misschien opent dit juist een deur en maakt deze film het mogelijk om eindelijk te spreken over iets wat voor mij altijd een beetje als een wonder heeft gevoeld: wat mijn pleegvader destijds voor mij heeft betekend. Het ging me daarbij geeneens zozeer over het behandelmodel, maar het over gegeven dat hij als mens naast mij bleef staan.
Wat mij ook raakte, is dat de film laat zien dat dit soort ervaringen niet verdwijnen doordat we ze wegverklaren. Niet door ze simpelweg ‘raar’ of ‘niet valide’ te noemen. Dit soort innerlijke werelden bestaan. Mensen ervaren ze en worstelen ermee. Ze zoeken er betekenis in. En of we dat nu prettig vinden of niet: daar zullen we het mee moeten doen. Dat is misschien wel het echte gesprek dat deze film opent. Niet het gesprek over wie gelijk heeft, maar het gesprek over hoe we ruimte maken voor ervaringen die niet altijd netjes in onze modellen passen.
Daarom ben ik ook zo blij dat ik, naast mijn rol in de voorbereiding van de film, nu ook betrokken ben bij de vertoningen met een nagesprek. En eerlijk gezegd hoop ik dat daar veel verschillende mensen op afkomen. Mensen uit de reguliere GGZ, of mensen die denken: ‘o jee, wat gaan we hier nu weer zien?’ of mensen die niets met de GGZ hebben want juist al die stemmen samen maken een gesprek interessant.
De titel van de film ‘Mijn woord tegen het mijne’ geeft aanleiding om te denken dat het gaat over stemmen die tegenover elkaar staan, maar misschien gaat het er juist om dat al die stemmen, twijfelende, kritische, zoekende, hoopvolle, samen een ruimte vormen waarin een verhaal eindelijk verteld kan worden.
Het is de reden dat ik jullie van harte uitnodig om te komen kijken en misschien nog wel belangrijker: om te komen praten. Met elkaar over onze vragen, twijfels en verwondering want soms begint begrip niet met antwoorden, maar met het durven luisteren naar een stem die je nog niet kent.