Wat er niet in het rapport staat – notities van een ervaringsdeskundige

‘De kennis die niet wordt gevraagd’

Wie bepaalt eigenlijk welke kennis ertoe doet?

Laatst had ik een bijzonder gesprek met een begeleider van een organisatie voor begeleid wonen. We hadden het over een moeder en haar jonge kind die allebei al langere tijd door verschillende instanties gevolgd worden. Er lopen onderzoeken. Er zijn rechtszaken geweest. Er zijn rapportages geschreven. Er wordt veel gesproken over wat goed zou zijn voor het kind. En ergens tijdens dat gesprek zei zij iets waardoor ik rechtop ging zitten.

“Wij worden eigenlijk ook nooit gevraagd.”

Ze bedoelde dat zij als begeleider van moeder en kind zelden wordt benaderd door de instanties die onderzoek doen of adviezen geven. Ik moest lachen. Niet omdat het grappig was. Maar omdat ik direct dacht: dat overkomt mij ook voortdurend. Ik begeleid deze moeder inmiddels al geruime tijd. Ik ben aanwezig geweest bij gesprekken, bij rechtszaken en bij allerlei momenten waarop het spannend werd. De moeder benoemt mij ook expliciet als haar begeleider. Toch heb ik volgens mij nog nooit meegemaakt dat iemand van een onderzoekende instantie vroeg:

“Hoe kijk jij hier eigenlijk naar?”

Dat vind ik een merkwaardig verschijnsel. Niet omdat ik zo nodig gehoord moet worden. Sterker nog, ik vind dat ik voorzichtig moet zijn met mijn positie. Ik ben er voor de moeder. Niet om zelf een onderzoeker te worden of om ongevraagd rapportages te gaan rondsturen. Maar juist daarom vraag ik mij af hoe dit werkt. Want wie wordt er eigenlijk wel gevraagd? En op basis waarvan?

In mijn vorige leven was ik jeugdbeschermer. Ik weet dus redelijk goed hoe dit soort processen werken. Misschien valt het mij daarom ook op. Er wordt veel informatie verzameld. En er zijn gesprekken met ouders.  Gesprekken met kinderen. Gesprekken met hun scholen en met hulpverleners. Maar mensen die soms jarenlang naast een gezin lopen, lijken een wat vreemde positie te hebben. Ze zijn er wel. Ze weten vaak veel. Maar die kennis wordt niet actief opgehaald.

Waarom eigenlijk niet?

Ik heb daar geen pasklaar antwoord op. Misschien heeft het ermee te maken dat wij niet formeel verantwoordelijk zijn of omdat wij verbonden zijn aan een ouder en daardoor als minder onafhankelijk worden gezien. Misschien speelt er ook wel iets anders. Misschien vinden we sommige vormen van kennis betrouwbaarder dan andere. Dat zou kunnen. Tegelijkertijd vraag ik mij af wat we daardoor missen.

Want er bestaat ook kennis die niet uit een onderzoek komt. Kennis die ontstaat doordat je iemand jarenlang ziet worstelen, groeien, terugvallen en weer opstaan. Kennis die ontstaat doordat mensen dingen laten zien wanneer zij zich veilig voelen. Kennis die niet altijd in een rapport past, maar daarom nog niet onbelangrijk is. Wat mij vooral bezighoudt, is dat niemand daar nieuwsgierig naar lijkt. Niet alleen bij mij. Ook niet bij de begeleider die ik sprak. Terwijl wij allebei niet beweerden dat wij gelijk hebben. Wij vroegen ons alleen af waarom niemand de vraag stelt.

“Wat valt jou eigenlijk op?”

Misschien is dat uiteindelijk waar deze blog over gaat. Niet over ervaringsdeskundigheid, of jeugdbescherming, of over wie er gelijk heeft. Maar over nieuwsgierigheid. Over de vraag of wij werkelijk geïnteresseerd zijn in alle kennis die rondom een gezin aanwezig is. Of alleen in de kennis die past binnen de systemen die wij hebben gebouwd. Ik weet het antwoord niet. Maar ik weet wel dat ik het een interessante vraag vind. Want soms zit er iemand aan tafel die al jaren meeloopt. En blijkbaar vinden we het heel normaal om niet te vragen wat diegene ziet. Dat blijft mij verbazen.