Als het licht verdwijnt, blijven we samen lopen
Bij de ene wandeling zagen we samen de zon opkomen. Bij de andere zagen we het daglicht verdwijnen en liepen we met kleine lichtjes in onze handen terug. Beide wandelingen gingen over verlies, over gedachten aan zelfdoding en over de ruimte om daar samen bij stil te staan.
Toch riepen ze bij mij een vraag op: moeten we suïcidepreventie overal op dezelfde manier vormgeven? Of begint goede preventie met luisteren naar wat mensen op een bepaalde plek nodig hebben?
Dit jaar organiseerde Stichting HerstelTalent in Zeeland twee wandelingen rondom suïcidepreventie. Tijdens de Walk into the Light kwamen mensen vroeg in de ochtend bijeen. We liepen terwijl het nog donker was, deelden verhalen en herdachten mensen die we door zelfdoding zijn verloren. We zagen samen de zon opkomen. Daarna was er tijd om te ontbijten en verder te praten.
Later kwam vanuit een Zeeuwse gemeente de vraag of zo’n ontmoeting ook op een ander moment en in een andere vorm mogelijk was. Zo ontstond de Walk with the Light. We begonnen met een gezamenlijk diner en luisterden naar sprekers. Daarna gingen we wandelen. Onderweg werd het donker. Iedereen kreeg een klein lichtje in de hand. We stonden stil bij degenen die we missen en liepen samen terug.
Wat mij raakte, was dat mensen bleven lopen en met elkaar in gesprek bleven, ook toen het donker werd.
Eén doel, verschillende vormen
Een wandeling bij zonsopkomst kan veel betekenen. Maar voor een andere gemeenschap past een avondwandeling misschien beter. En ergens anders ontstaat een goed gesprek aan een keukentafel, in een dorpshuis, op school of op een plek waar jongeren elkaar ontmoeten.
Dat is de gedachte achter Lichtlijn Zeeland. We willen samen met mensen en gemeenschappen onderzoeken welke vorm van suïcidepreventie bij hen aansluit. Welke plekken zijn er al? Wie wordt er bereikt, en wie nog niet? Waar kunnen mensen over verlies of gedachten aan zelfdoding praten? En wat is er nodig om zo’n gesprek mogelijk te maken?
Daarbij blijven kennis en goede zorg onmisbaar. Ook de omgeving waarin iemand leeft, doet ertoe. Een aanbod krijgt pas betekenis als mensen de weg ernaartoe weten te vinden en zich er welkom voelen.
Ruimte om het te zeggen
Voor mij begint suïcidepreventie vaak vóór een crisis. Bij de mogelijkheid om te zeggen: “Het gaat niet goed met me.” Of: “Ik heb gedachten waar ik van schrik.”
Dat vraagt iets van de mensen om iemand heen. Durven we te luisteren? Durven we door te vragen? Kunnen we bij iemand blijven zonder te doen alsof we alles kunnen oplossen?
Ook nabestaanden hebben die ruimte nodig. Om iemands naam te noemen. Om te zeggen dat ze iemand missen, boos zijn of nog altijd met vragen zitten. Rouw houdt zich niet aan een programma of een herdenkingsdatum.
Zeeland bestaat uit eilanden en schiereilanden. Soms voelt ook een mens zich een eiland. Met Lichtlijn Zeeland willen we verbindingen helpen leggen tussen mensen die iets moeilijks dragen en mensen die bereid zijn naar hen te luisteren. We noemen die laatsten lichtdragers: mensen die het gesprek niet uit de weg gaan, hun eigen grenzen kennen en weten wanneer hulp nodig is.
Wie maakt het mogelijk?
De twee wandelingen lieten zien hoeveel betrokkenheid er is. Vrijwilligers, ervaringsdeskundigen en samenwerkingspartners zetten zich in. Mensen komen om te herdenken, te luisteren of voorzichtig iets van zichzelf te delen.
Maar betrokkenheid alleen kan geen blijvende preventie dragen.
We zeggen vaak dat we eerder moeten zijn dan de crisis. Als we willen dat er in heel Zeeland mensen en plekken zijn waar een gesprek over suïcide mogelijk is, moeten we dat ook mogelijk maken. Op dit moment ontbreekt voor Lichtlijn Zeeland structurele financiering.
De vraag is dus niet alleen welke vorm van preventie past bij een gemeenschap. De vraag is ook wie bereid is die vorm duurzaam te dragen. Wie geeft mensen de tijd om anderen te ontmoeten, naar hen te luisteren en contact te houden? Wie helpt ervoor zorgen dat zulke plekken er ook volgend jaar nog zijn?
De ene keer lopen we naar de zonsopkomst. De andere keer dragen we lichtjes terwijl de avond valt. De vorm mag verschillen. Wat ik hoop dat op al die plekken mogelijk wordt, is hetzelfde: dat iemand kan zeggen wat er speelt, en merkt dat er iemand wil luisteren.
Laten we zorgen dat niemand het alleen hoeft te dragen.
Pietje Baartmans-de Zwart