Het monster in mij
In de trein naar huis voelde ik de woede nog door mijn lichaam razen. Het was alsof ergens diep vanbinnen een eerste bom was ontploft, die vervolgens een hele kettingreactie op gang had gebracht. Mijn hoofd gloeide. Mijn spieren stonden strak. Het leek alsof de stoom uit al mijn poriën kwam. Hoe had dit kunnen gebeuren? Ik kende mezelf zo niet. Ik was toch geen haatdragend mens? Iemand die anderen het slechtste toewenst? Maar terwijl het landschap aan het treinraam voorbijtrok, kon ik niet langer om de waarheid heen.
Op dat moment wenste ik iemand wel degelijk iets slechts toe. De schaamte sloeg onmiddellijk toe. Wat zei dit over mij? Zat er onder die behulpzame, vriendelijke en hardwerkende vrouw misschien iemand anders verborgen? Iemand die ik mijn hele leven zorgvuldig had geprobeerd weg te houden? Ik voelde me een monster. Blijkbaar hoefde iemand maar aan mijn zoon te komen om iets in mij wakker te maken wat ik nauwelijks kende. Of misschien beter gezegd: iets wat ik heel lang niet had mógen kennen. Want woede was vroeger gevaarlijk.
Als kind leerde ik niet dat boosheid een normale emotie is. Ik leerde dat woede schreeuwde, sloeg en vernietigde. Woede was de harde stem van mijn moeder. Het woord ‘kutkind’. Haar handen, die konden losschieten zodra haar iets niet beviel. Dus werd ik stil. Ik kromp ineen, paste me aan en probeerde zo weinig mogelijk aanleiding te geven. Ik deed mijn uiterste best om lief gevonden te worden. Als ik maar aardig genoeg was. Behulpzaam genoeg. Als ik hard genoeg werkte en precies aanvoelde wat een ander nodig had, dan zou ik misschien eindelijk goed genoeg zijn. Maar voor mijn moeder was het nooit genoeg. Hoe hard ik ook mijn best deed, haar liefde bleef buiten bereik.
Tot mijn verbazing werkte mijn strategie bij andere mensen wél. De buitenwereld waardeerde mijn behulpzaamheid, mijn vriendelijkheid en mijn harde werken. Mensen vonden mij zorgzaam en betrouwbaar. Dat voelde als liefde, of in ieder geval als iets wat erop leek. Maar het maakte me ook kwetsbaar. Want iemand die voortdurend probeert liefde te verdienen, merkt niet altijd wanneer anderen daarvan profiteren. Ik gaf meer dan ik had, liep harder dan goed voor me was en voelde me verantwoordelijk voor het welzijn van iedereen om mij heen. Ondertussen hoopte het kind in mij nog altijd op dat ene onmogelijke moment: dat mijn moeder mij alsnog zou aankijken en zou zeggen dat ik goed was zoals ik was. Die erkenning kwam niet. En toch bleef ik rennen.
Pas veel later begreep ik dat mijn vriendelijkheid niet alleen een mooie eigenschap was. Ze was ook een overlevingsstrategie. Een manier om woede buiten de deur te houden, die van anderen én die van mezelf. Tot die dag. Tot die treinreis. Daar zat ik, met een woede die zo groot was dat ik ervan schrok. Maar onder die woede zat meer. Angst. Machteloosheid. En de allesoverheersende behoefte om mijn zoon te beschermen tegen wat hem werd aangedaan.
Misschien was het monster in mij helemaal geen monster. Misschien was het het deel van mij dat als kind nooit heeft mogen opstaan. Het deel dat nooit mocht zeggen: stop. Dit doet pijn. Dit is niet eerlijk. Je mag mij niet zo behandelen. Dat deel had jarenlang gezwegen, zich aangepast en geprobeerd liefde te verdienen. Maar toen het om mijn zoon ging, die bij sommige dingen in het leven nog iets meer hulp nodig heeft, zweeg het niet langer. De woede was niet mooi. Ze was niet rustig, verstandig of beheerst. Maar ze vertelde mij wel iets wat ik blijkbaar dringend moest horen: hier wordt een grens overschreden.
Nu probeer ik niet meer automatisch van die woede weg te lopen. Ik wil haar ook niet de macht geven om mijn handelen over te nemen. Ik probeer te luisteren naar wat eronder ligt. Want soms is het monster waarvan we het meest schrikken, het deel van onszelf dat eindelijk voor ons durft op te komen.
Sabine van Zaltbommel